JAK PRZETRWAĆ W NIESTABILNYM ŚWIECIE? Kongres „Odporny Dolny Śląsk” w Karkonoszach – jak organizacje NGO przygotowują się na kryzys wodny i dezinformację?

W obliczu dynamicznych zmian klimatycznych i rosnących napięć społecznych, trzeci sektor na Dolnym Śląsku staje przed bezprecedensowymi wyzwaniami. Odpowiedzią na te zagrożenia był Kongres „Odporny Dolny Śląsk”, który odbył się 30 maja 2026 roku w Centrum Edukacji Ekologicznej Karkonoskiego Parku Narodowego. Wyjątkowe wydarzenie połączone z warsztatami zgromadziło ponad 120 uczestników reprezentujących około 80 organizacji pozarządowych (NGO) z całego regionu. Spotkanie zorganizowane przez LGD Partnerstwo Ducha Gór oraz Dolnośląską Sieć Partnerstw LGD sfinansowano ze środków Unii Europejskiej w ramach Funduszy Europejskich dla Dolnego Śląska na lata 2021-2027.

 Dolnośląska Kuźnia Trzeciego Sektora, czyli 20 lat doświadczenia LGD w walce z kryzysami

Kongres zorganizowano jako kluczowy element projektu „Dolnośląska Kuźnia Trzeciego Sektora”. Inicjatywa ta skupia się na wszechstronnym wsparciu organizacji pozarządowych, ze szczególnym uwzględnieniem budowania tzw. odporności społecznej. Temat ten zyskuje na znaczeniu z każdym miesiącem, dotykając bezpośrednio bezpieczeństwa mieszkańców mniejszych miasteczek, wsi oraz lokalnych sołectw.

Stowarzyszenia i Lokalne Grupy Działania (LGD) od 20 lat funkcjonują w Polsce, z powodzeniem wdrażając m.in. unijny program LIDER. Choć ich pierwotnym celem było reagowanie na bieżące, przyziemne bolączki społeczności, dziś partnerstwa te aktywnie włączają się w ogólnopolską dyskusję o bezpieczeństwie i stabilności kraju poza wielkimi aglomeracjami.

Czym jest odporność społeczna? W najprostszej definicji naukowej to zdolność danej społeczności do skutecznego reagowania i szybkiego odbudowania się w trakcie oraz po wystąpieniu sytuacji kryzysowych. W praktyce oznacza to silne relacje międzyludzkie i gotowość do niesienia wzajemnej pomocy.

 Dezinformacja jako zagrożenie XXI wieku – wstrząsający wykład prof. Ireny Lipowicz

Jednym z głównych punktów programu, który wywołał poruszenie wśród 120 uczestników, było wystąpienie prof. Ireny Lipowicz poświęcone mechanizmom manipulacji informacją w przestrzeni publicznej.

 Jak działa współczesna dezinformacja i komora pogłosowa?

Prof. Irena Lipowicz zwróciła uwagę na fakt, że współczesna dezinformacja rzadko opiera się na ordynarnym kłamstwie, przez co jest niezwykle trudna do wykrycia. Jej celem nie jest bezpśrednie zakrycie prawdy. Dezinformacja podsuwa precyzyjnie skrojone argumenty, które utwierdzają odbiorcę w tym, w co podświadomie chce wierzyć. W skrajnych przypadkach zamyka to jednostki w tzw. komorach pogłosowych (echo chambers), odcinając je od rzetelnych źródeł danych i niszcząc zaufanie społeczne na poziomie lokalnym.

 „Odporny Dolny Śląsk” Widmo kryzysu wodnego w Karkonoszach i drastyczne skutki zmian klimatycznych

Drugim, niezwykle alarmującym filarem kongresu była debata klimatyczna. Naukowcy i eksperci zaprezentowali jednoznaczne, niepokojące dane meteorologiczne: rosnący trend temperatur oraz drastycznie malejące sumy opadów na Dolnym Śląsku napędzają niebezpieczną spiralę pogodową.

Turystyka a niedobory wody i rosnące koszty

Problem braku wody dotyka już całej Polski, jednak w rejonie Karkonoszy rezonuje on ze zdwojoną siłą ze względu na masowy ruch turystyczny. Sezonowe nasilenie liczby gości generuje gigantyczne zapotrzebowanie na wodę pitną, której zasoby kurczą się w zastraszającym tempie. Przekłada się to bezpośrednio na ekonomię – w niektórych dolnośląskich miejscowościach turystycznych koszt zakupu wody jest już trzykrotnie wyższy niż w sąsiednich powiatach.

Zjawiska te zmuszają samorządy i organizacje pozarządowe do natychmiastowego działania. Dynamika pogodowa stawia region przed dwoma skrajnymi zagrożeniami:

1. Gwałtowne powodzie – generujące ogromne straty materialne, zniszczenia infrastruktury oraz traumę psychiczną wśród mieszkańców.

2. Długotrwałe okresy niżówkowe (susze) – paraliżujące rolnictwo, ekosystemy i lokalną gospodarkę turystyczną.

Bez natychmiastowej, systemowej reakcji trzeciego sektora i lokalnych liderów, Dolny Śląsk może w najbliższych latach zderzyć się z kryzysem zagrażającym zdrowiu i życiu obywateli. Kongres w Centrum Edukacji Ekologicznej KPN pokazał jednak, że dolnośląskie NGO nie zamierzają biernie czekać i już teraz budują strategię obronną dla regionu.