Demografia Polski i wyzwania przyszłości: Dr Anita Abramowska-Kmon o starzeniu społeczeństwa i depopulacji
Polska się wyludnia? Jakie zmiany demograficzne czekają nas do 2060 roku?
Czy Polsce grozi kryzys demograficzny, a starzenie się społeczeństwa to proces nieuchronny? W programie „Z GUS-em na ty” realizowanym podczas Forum Ekonomicznego w Karpaczu dr Anita Abramowska-Kmon, dyrektor Departamentu Badań Demograficznych GUS, przedstawia dane oraz prognozy do 2060 rok.
Ekspertka wskazuje na zjawiska depopulacji i wydłużania się życia Polaków. Jakie konsekwencje dla rynku pracy, opieki długoterminowej i samorządów niosą te zmiany?
Prognozy GUS do 2060 roku: Żyjemy dłużej, ale populacja Polski się kurczy
Główny Urząd Statystyczny regularnie publikuje analizy oraz prognozy demograficzne w horyzoncie czasowym sięgającym 2060 roku. Choć prognozy nie przewidują przyszłości w sposób stuprocentowy ze względu na to, że narodziny dzieci są efektem indywidualnych decyzji obywateli wyznaczają one najbardziej prawdopodobny kierunek zmian.
Polska zmierza w stronę dalszego starzenia się ludności przy jednoczesnej depopulacji, co oznacza, że będziemy społeczeństwem liczebnie mniejszym i starszym[.
Dr Abramowska-Kmon zaznacza jednak, że samego faktu wydłużania się życia nie należy postrzegać w kategoriach złych wiadomości, gdyż dłuższe życie w dobrym zdrowiu to realizacja wielkiego dążenia ludzkości. Jednocześnie ekspertka zwraca uwagę na fakt, że nawet gdyby wskaźnik dzietności w Polsce wzrósł do poziomu zastępowalności pokoleń (2,1 dziecka na kobietę), starzenie się społeczeństwa i tak będzie postępować ze względu na rosnącą długość życia. Całkowite powstrzymanie ubytku ludności wyłącznie za pomocą urodzeń wymagałoby, aby kobiety rodziły średnio od 3,5 do 4 dzieci, co w obecnych realiach jest mało prawdopodobne. Programy wsparcia finansowego, takie jak 500 plus czy 800 plus, przyniosły głównie efekt krótkotrwały, przyspieszając decyzje osób już zdecydowanych na kolejne dziecko. Istotnym czynnikiem są również różnice terytorialne – podczas gdy największe miasta przyciągają młodych migrantów, małe miejscowości i wsie stają przed szczególnie trudnymi wyzwaniami strukturalnymi.
Dłuższa aktywność zawodowa, opieka i relacje społeczne jako odpowiedź na zmiany demograficzne
Nieuchronność zmian demograficznych wymaga odpowiedniego przygotowania ze strony państwa, samorządów oraz samych obywateli. Zwiększający się udział osób starszych w populacji oznacza wzrost wydatków na emerytury oraz opiekę długoterminową. Konieczna staje się reorganizacja systemu opieki długoterminowej, wsparcie dla opiekunów nieformalnych oraz stwarzanie możliwości łączenia pracy zawodowej z opieką nad seniorami. Wobec mniejszej liczby dzieci i ich częstego zamieszkiwania w innych miejscowościach, niezbędne jest rozwijanie usług opiekuńczych na poziomie lokalnym przez samorządy oraz w ramach wsparcia sąsiedzkiego i przyjacielskiego.
Wśród kluczowych rozwiązań dr Abramowska-Kmon wymienia dłuższą aktywność zawodową i społeczną Polaków jako przejaw odpowiedzialności międzygeneracyjnej. Pozostawanie na rynku pracy nawet w niepełnym wymiarze czasu lub zaangażowanie w wolontariat pomaga utrzymać relacje społeczne, zmniejsza poczucie osamotnienia oraz pozwala zachować poczucie celu po przejściu na emeryturę. Ekspertka powołuje się na międzynarodowe badanie SHARE, które wskazuje, że wyższy poziom zadowolenia z życia w starszym wieku występuje w krajach nordyckich i Europie Zachodniej, gdzie seniorzy częściej wskazują przyjaciół jako bliskie osob. W Polsce w sieciach wsparcia dominują relacje rodzinne, jednak badania pokazują ich skomplikowany charakter osoby w wieku 65+ posiadające średnio ponad dwoje dzieci wskazują w sieciach wsparcia tylko jedno z nich. Dlatego dr Abramowska-Kmon apeluje o rozwijanie obok relacji rodzinnych także więzi przyjacielskich oraz o dbanie o otwartą komunikację i szacunek, bez narzucania młodym pokoleniom własnej wizji życia.
Obejrzyj wywiad z prezesem Głównego Urzędu Statystycznego, prof. Markiem Cierpiał-Wolanem
