Niezwykłe odkrycie w kopalni Grabiszyce. W bazalcie znaleziono drzewo sprzed 25 milionów lat!

 Między dwoma potężnymi wylewami prastarej lawy wulkanicznej odnaleziono częściowo skarbonizowane pnie drzew. Ich wiek szacuje się na 20–25 milionów lat. W skałach bazaltowych, które powstają w wyniku stygnięcia płynnej magmy, przetrwały doskonale zachowane skamieniałości roślinne. Co więcej, wiekowe drewno skrywa w sobie mieniące się, wielokolorowe kryształy minerałów.

Zagadka wulkaniczna w Grabiszycach – jak pień przetrwał temperaturę płynnej lawy?

Bazalt powstaje w wyniku erupcji wulkanicznych, gdy płynna lawa wydostaje się na powierzchnię ziemi i gwałtownie stygnie w kontakcie z powietrzem lub wodą. W tak ekstremalnych warunkach termicznych materiał organiczny powinien ulec natychmiastowemu spopieleniu. Obecność kopalnego drewna centralnie pomiędzy dwiema warstwami bazaltu świadczy o niezwykłym splocie zdarzeń geologicznych.

Naukowcy badający znalezisko z kopalni Grabiszyce biorą pod uwagę dwie główne hipotezy:

• Prastare jezioro: Między kolejnymi wylewami gorącej lawy doszło do przerwy czasowej, podczas której w zagłębieniu terenu powstało małe jezioro wypełnione iłami. Przyniesione przez wodę pnie drzew zostały odizolowane od żaru kolejnej erupcji przez warstwę osadów dennych.

• Gleba kopalna: Drzewa wyrosły na wykształconej na starszym bazalcie prastarej glebie. Kolejna fala wulkaniczna powaliła las, doprowadzając do specyficznych warunków beztlenowych i częściowego uwęglenia pni bez ich całkowitego spalenia.

 Czy w kopalni odkryto drzewo iglaste?

Wstępne opinie specjalistów sugerują, że odnaleziony okaz to najprawdopodobniej drzewo iglaste. Dokładne analizy mikroskopowe struktury komórkowej pozwolą wkrótce precyzyjnie określić gatunek tej mioceńskiej rośliny.

Minerały ukryte w skamielinie: Piryt i markasyt w strukturze drewna

To, co wyróżnia okazy drewna z Grabiszyc, to zachodzący przez miliony lat proces zaawansowanej mineralizacji.

Efektem tego są niezwykle połyskliwe, wielokolorowe formacje mineralne widoczne gołym okiem. W strukturze pnia dominują:

1. Piryt – nazywany potocznie „złotem głupców”, charakteryzujący się intensywną, złotawą barwą i metalicznym połyskiem.

2. Markasyt – minerał o barwie od mosiężno-żółtej do brązowej, tworzący spektakularne, błyszczące skupiska.

 Ratowanie 25-milionowego pnia – jak przebiega konserwacja paraloidem?

Dla naukowców kluczowy jest czas. Po wydobyciu pnia na powierzchnię i przerwaniu naturalnych warunków panujących pod ziemią, drewno kopalne zaczyna błyskawicznie tracić wilgoć. Proces ten prowadzi do nieodwracalnego rozsychania się, pękania i bezpowrotnego zniszczenia struktury okazu.

Aby zachować nienaruszony stan skamieniałości, badacze wdrożyli natychmiastową procedurę impregnacji i stabilizacji:

• Do konserwacji wykorzystywany jest paraloid – specjalistyczna żywica syntetyczna w kryształach.

• Żywica zostaje rozpuszczona w lotnym rozpuszczalniku organicznym (np. acetonie lub alkoholu), który posiada właściwości penetrujące znacznie silniejsze niż woda.

• Roztwór głęboko wnika w strukturę uwęglonego drewna. Gdy rozpuszczalnik szybko odparowuje, żywica trwale wiąże i wzmacnia cały okaz od wewnątrz.

Metoda ta, stosowana z powodzeniem przy podobnych odkryciach geologicznych w Polsce

Grabiszycki pień trafi do Uniwersytetu Jagiellońskiego

Znalezisko z Grabiszyc ma zbyt wielką wartość naukową, by pozostało w rękach prywatnych lub lokalnych magazynach kopalnianych. Obiekt po przejściu pełnego cyklu specjalistycznych ekspertyz oraz zakończeniu procesu chemicznej konserwacji zmieni swoją lokalizację.

 Zabytek przyrody nieożywionej zasili oficjalne zbiory Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.